Ba đêm sau sau khi đăng bài cho thuê một nửa căn nhà làm studio, tôi nhận ra mình đang dọn cho người lạ những thứ mình chưa từng dám bỏ suốt 9 năm làm nghề. Nói thật thì lúc ký hợp đồng tôi tưởng đây chỉ là phép tính kinh tế. Sai hoàn toàn. Khi tìm hiểu thiết kế nội thất, tôi vừa thấy người ta nói nhiều đến chức năng và ánh sáng, còn tôi thì đang mắc kẹt ở chỗ tách đôi không gian của chính mình.
Điều đầu tiên đầu tiên tôi phải học lại sau 9 năm
Suốt chín năm thiết kế cho khách, tôi luôn khuyên họ giữ lại những món đồ mang ký ức để "tạo điểm nhấn" cho căn phòng. Câu tôi nói nhiều nhất của tôi là: một vật đẹp không phải hữu dụng hằng ngày, nó ở đó để gợi chuyện. Nghe thì thuyết phục, cho đến khi tôi phải tách căn hộ 52m2 của mình để nhượng lại. Đột nhiên tôi buộc phải tự vấn chính mình điều mà tôi chưa từng hỏi khách: món nào thực sự cần ở lại? Ví dụ là bộ sưu tập mười bốn cái bình gốm tôi giữ suốt sáu năm, mua từ chợ phiên Bát Tràng, một số đắt hơn một tháng ăn uống của tôi hồi mới ra nghề. Thành thật, tôi mới lau bụi chúng khoảng dịp dọn nhà, chưa bao giờ đặt hoa vào hơn 3 lần. Thế mà tôi vẫn cứ bảo vệ chúng như vật gia truyền. Cái mâu thuẫn là ở vị trí người thiết kế, tôi dạy khách buông bớt, còn trong vị trí chủ nhà, tôi giữ tất cả. Có lần tôi cho rằng đấy là tính nhất quán của gu thẩm mĩ. Về sau tôi hiểu đó chỉ là nỗi sợ đánh mất một phần bản sắc mình đã dựng qua đồ vật.
Hóa ra tôi không cần 52m2 mà chỉ cần 26m2 đủ nắng
Khi chia đôi nhà, tôi làm một việc khá buồn cười: đo lại thật sự chỗ mình sử dụng mỗi ngày. Kết quả đã làm tôi sốc. Suốt 7 ngày, tôi mới động vào chừng 40 món đồ — kể cả chén đĩa và quần áo. Phần lớn nằm im trong ngăn kéo, giá, gầm tủ. Tôi lập một danh sách sơ sài chia đồ dùng theo mức độ sử dụng: loại dùng hằng ngày, loại dùng hằng tuần, loại dùng hằng tháng, và loại "chưa từng đụng trong 90 ngày". Cột cuối chiếm tới gần một nửa đồ đạc. Cái buồn cười là niềm tin ban đầu của tôi nghĩ rằng diện tích tạo nên sự thoải mái. Thế nhưng nhìn lại thì 26m2 thực dùng của tôi gồm một bàn làm việc sát ô cửa, 1 chiếc ghế dựa, một giá sách vở, và 1 góc nằm. Hết. Phần còn lại chủ yếu là lối đi và nơi cất đồ. Tôi nhớ có lần mình khuyên một chị khách dẹp giá decor để mở lối đi. Cô ấy làm theo và nói căn nhà nhẹ hẳn. Khi ấy tôi gật gù cho phải nghề, nhưng không thực sự ngấm vào chuyện tôi sống. Bây giờ tôi hiểu rồi.
Chuyện cho người lạ thuê nửa nhà và thứ tôi học được từ cách họ bày biện
Người thuê là một cô giáo yoga, khoảng 30 tuổi, dọn vào với vẻn vẹn hai va-li. Suốt ba tháng đầu tiên, tôi quan sát cô ấy bày lại phần bên kia không gian và nhiều lần bất ngờ. Việc làm đầu: cô ấy bỏ hết kệ trang trí tôi để lại — 3 tầng, đầy ắp đồ gốm và nến. Cô ấy bảo gọn: "Mình cần chỗ trống để thở." Nghe giản dị, nhưng câu đó làm tôi nhức nhối một hồi lâu. Điều thứ hai: cô ấy dời bàn ăn về phía cửa sổ nhìn ra logia, dù điều đó khiến lối chật hơn khoảng ba mươi phân. Lý do cô ấy nói: bữa sáng với ánh nắng thì đã hơn ngồi trong góc khuất. Mình từng đặt bàn ăn tại vị trí thuận tiện nhất về đi lại trong nhà, không phải nơi đẹp nhất về cảm xúc. Sau 90 ngày, tôi đúc kết 1 quy tắc: nhu cầu thực thường không trùng với thói quen decor. Người bày biện nghĩ đến lúc đón khách, kẻ ở làm sao khi chỉ có mình. Cô giáo yoga ấy cho tôi bài học mà chín năm thiết kế không dạy: chỗ ở tốt là không gian mà mình không phải tránh bất cứ vật gì mỗi khi đi qua.
Nửa căn nhà còn lại bây giờ trông ra sao và tôi có ân hận không
Bố cục mới của tôi gọn đến độ mình đã từng cho là không thể sống nổi. Phòng chủ còn một bàn dài sát ô cửa, một kệ sách cao một mét tám đổi cho ba kệ cũ, 1 chiếc ghế bập bênh mòn của bà ngoại để lại — món duy nhất tôi không thanh lý. Mình thanh lý hai mươi ba món to và đóng hơn 60 thứ nhỏ vào hai thùng nhựa đem gửi ở nhà mẹ đẻ. Riêng 14 chiếc bình, tôi để lại đúng ba, số còn 11 đem tặng tặng lại cho những người đã cho tôi hoa hồi mới làm nghề. Tiền thuê nửa nhà hằng tháng chẳng nhiều nhặn gì — chừng 4,5 triệu, đủ trả học phí khóa vẽ của con lớn. Nhưng điều tôi nhận được lớn hơn số tiền là mở cửa mà không phải né ngang một đống đồ đạc không dùng. Cái tôi vẫn tiếc: chiếc tủ gỗ sồi tôi đóng theo đúng kích cỡ hồi thứ đầu làm nghề. Mình đã bán nó cho một cô gái mới mở tiệm hoa, giá bằng nửa tiền gỗ. Đôi khi tôi vẫn nghĩ giá như mình cắt nó ngắn lại hai mươi phân thì liệu có giữ được. Nhưng tiếc thì tiếc, mình không quay lại mua thêm đồ để lấp vào khoảng trống đó. Nếu bạn đang cân nhắc bỏ bớt đồ đạc, hãy thử đếm thử tuần rồi bạn đụng vào mấy món một lần. Con số chắc chắn thuyết phục bạn hơn mọi lời khuyên từ kiến trúc sư như tôi.